Wystąpienie: Łukasz Osmalak

Dziękuję bardzo.

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowni Obywatele! W procedowanej ustawie zapisujemy wprost prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza dla osób, które mają trudności w komunikowaniu się. Każdy obywatel, niezależnie od swojego stanu i stopnia niepełnosprawności, ma konstytucyjne prawo, aby z jednej strony dokładnie zrozumieć, co się dzieje w dotyczącej go sprawie, a z drugiej - by samemu zostać zrozumianym.

Po pracach Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka ten przepis obejmuje osoby z trwałymi albo okresowymi trudnościami w komunikowaniu się. Jest więc szerszy niż pierwotna propozycja dotycząca osób niesłyszących i niedosłyszących. Pozwala wybrać polski język migowy, system językowo-migowy albo sposób komunikowania się osób głuchoniewidomych. Wyboru dokonuje osoba, która potrzebuje wsparcia. Dotychczasowa praktyka pokazuje, że część sądów już wcześniej zapewniała taką pomoc, odpowiednio interpretując obowiązujące prawo. Teraz będzie to zapisane w przepisach jasno i jednoznacznie.

Chciałbym jednak zwrócić uwagę również na tych, którzy do sądu w ogóle nie przychodzą. Jeśli człowiek obawia się kosztów tłumacza i z tego powodu rezygnuje z dochodzenia swoich praw, to jego problem pozostaje nierozwiązany. To oczywiście przekłada się na brak tego typu przypadków w jakichkolwiek statystykach.

Na rozprawie znaczenie mają szczegóły. Trzeba zrozumieć pytanie, móc sprostować nieścisłość, wyjaśnić, dlaczego coś się wydarzyło. Sąd także potrzebuje bez wątpienia zrozumieć wypowiedź osoby występującej w danej sprawie. Dokładne tłumaczenie jest niezbędne do ustalenia faktów i daje człowiekowi możliwość przedstawienia własnej wersji wydarzeń. W stresie związanym z rozprawą i tak bywa to przecież bardzo trudne.

Przy tej okazji chcę przypomnieć o petycji Stowarzyszenia Polski Instytut Praw Głuchych. Petycja ta została uwzględniona przez ministra sprawiedliwości i sejmową Komisję do Spraw Petycji. Osoby, które same spotykają się z takimi barierami, upominały się o taką zmianę w naszym prawie. Warto im za to podziękować. Mam nadzieję, że po wejściu ustawy w życie ocenicie państwo, czy rzeczywiście zmiana i praktyka realnie usprawniły funkcjonowanie tych procesów.

Oprócz tego w projekcie mamy rozwiązania dotyczące elektronicznej listy biegłych sądowych. Prezesi sądów okręgowych będą prowadzić listy w sądowym systemie teleinformatycznym. Uzasadnienie wskazuje tu na rozwój rejestru ROBUS. Dostęp do danych otrzymają sądy, uprawnione organy prokuratury oraz Ministerstwo Sprawiedliwości, a obywatele będą mogli korzystać z publicznej wyszukiwarki.

Przy postępującej specjalizacji i profesjonalizacji wiedzy biegli będą mogli analogicznie tylko zyskiwać na znaczeniu i, co za tym idzie, będą jeszcze bardziej obciążeni pracą. Intuicja i łatwo dostępna wyszukiwarka, tym bardziej przy wyzwaniach związanych z cyfryzacją, to krok we właściwym kierunku. Nie każda zmiana w wymiarze sprawiedliwości musi być fundamentalna. Czasem wystarczy, że grupa obywateli, która w skali całego wymiaru sprawiedliwości wydaje się niewielka, będzie po prostu objęta lepszą opieką. Dla człowieka, który w pełni zrozumie przebieg swojej sprawy, taka zmiana ma ogromne znaczenie. Mamy obowiązek dostrzegać również te potrzeby. Choć dotyczą mniejszej liczby osób, zasługują w niemniejszym stopniu na naszą uwagę.

Dlatego właśnie Klub Parlamentarny Polska 2050 również popiera ten projekt i będzie głosował za dalszym procedowaniem nad nim. Dziękuję bardzo. (Oklaski)